Dende o regreso a Compostela das esculturas de Ezequiel e Xeremías que o Mestre Mateo pensou para a entrada do Pórtico da Gloria, o Museo do Pobo Galego mantenas expostas nunha mostra que combina a investigación histórico-artística máis avanzada coas últimas tecnoloxías en virtualización do patrimonio.
Como é a peza audiovisual?
Así, o discurso museográfico da exposición apóiase nunha peza audiovisual que en 16 minutos achega a primeira reconstrución integral da fachada do Pórtico da Gloria da que formaron parte as dúas figuras, realizada mediante o ensamblaxe dos modelos 3D de todas as súas esculturas dispersas, restituídas aos seus emprazamentos orixinais. O audiovisual é froito do traballo do proxecto KosmoTech_1200 da USC e o CISPAC responsable da reconstrución dixital do coro do Mestre Mateo e a colaboración da Fundación Catedral de Santiago e do Consello da Cultura Galega. Francisco Prado-Vilar está á fronte na dirección científica e Alexandre González Rivas na virtualización e restauración dixital mediante a implementación dun workflow complexo que integra máis de once softwares especializados (entre eles Blender, ZBrush, Substance Painter, Unreal Engine e DaVinci Resolve).
Reconstrución integral da fachada do Pórtico da Gloria
A peza recupera as policromías orixinais das esculturas, baseándose nos estudos de pigmentos e motivos decorativos da primeira policromía do Pórtico e en documentación comparativa, de xeito que ofrece unha lectura iconográfica da composición e movemento das vestimentas e do simbolismo dos personaxes. Deste xeito, apréciase con nitidez o colérico visionario Ezequiel e o desolado Xeremías. Para Francisco Prado-Vilar, as esculturas volven a Santiago cun espírito novo, xa que o coñecemento que adquirimos sobre elas grazas ás investigacións que acompañaron o seu proceso de recuperación contribuíron decisivamente á súa revalorización”.
Restauración dixital
Cada unha das obras que poden admirarse na peza documental foi obxecto dun rigoroso e laborioso proceso de restauración dixital que combina fotogrametría de alta resolución, o esculpido 3D para a anastilose dos fragmentos perdidos “e unha restitución cromática integral destinada a recuperar o naturalismo emotivo que caracterizaba as efixies mateanas, así como a optimizar a lectura formal das súas vestimentas”, explica Prado-Vilar. Este procedemento permite apreciar “a extraordinaria sofisticación do deseño de panos, cuxos pregues se concibiron para responder aos fluxos de aire do nártex onde orixinalmente se situaban as esculturas”, engade.
Pero na reconstrución audiovisual do Pórtico non só se descobren as figuras de Ezequiel e Xeremías na súa forma e colocación orixinais; tamén se aprecian de forma inédita outras obras mestras do Pórtico como as Testemuñas da Apocalipse, Enoc e Elías, que hoxe se atopan no Museo de Pontevedra; a estatua-columna descuberta en 2016 que seguramente representa o profeta Zacarías, un personaxe enigmático que tería ocupado o umbral da fachada mateana “anticipando a análoga posición que lle outorgaría Miguel Angel no acceso á Capela Sixtina”, engade Prado; ou a extraordinaria efixie de Santiago miles Christi, a primeira representación monumental de Santiago como cabaleiro, orixinalmente disposta na parte baixa fachada da cripta do Pórtico para recibir as comitivas de nobres, príncipes e reis que acudían á catedral do Reino de Galicia para ser investidos cabaleiros.
Entre estas actuacións destaca a restauración dixital da escultura do rei Salomón. A intervención centrouse na recuperación da cabeza orixinal, hoxe substituída por unha prótese pétrea posterior que altera de maneira significativa a coherencia formal e expresiva da figura. Durante moito tempo creuse que a cabeza primitiva fora destruída no século XVII; porén, a investigación arquivística permitiu identificar dúas fotografías do século XIX (unha frontal e outra lateral) nas que se comproba con claridade que aínda se conservaba daquela.
A partir destas imaxes, e mediante unha análise comparativa coa cabeza do rei David procedente do mesmo obradoiro, levouse a cabo un proceso de anastilose dixital mediante esculpido 3D que permitiu reintegrar a cabeza cun elevado grao de precisión morfolóxica e estilística. Esta restauración dixital recupera a integridade formal e a dinámica expresiva da escultura, poñendo de relevo a sofisticación do seu deseño, o refinamento do tratamento dos panos e o seu intenso sentido do movemento, cualidades que a sitúan entre as obras mestras da escultura medieval.
Ademais da restauración escultórica, abordouse tamén a recuperación de elementos estruturais fundamentais da fachada a partir de modelos fotogramétricos. Entre eles destaca o arco principal, reconstruído integramente a partir das dovelas conservadas. “Estas pezas revelan un nivel de sofisticación volumétrica e ornamental excepcional, con presenza de motivos xeométricos de clara raigame andalusí, e permiten comprender a magnitude dunha entrada que superaba os sete metros de luz, unha das grandes fazañas técnicas e visuais do Pórtico”, advirte Prado-Vilar.
Xunto a este traballo, levouse a cabo a restauración dixital do único rosetón conservado, procedente dunha das entradas laterais. A reconstrución das partes perdidas e da súa policromía fixo posible empregalo como modelo para a visualización do gran rosetón central, hoxe desaparecido, pero célebre na súa época e coñecido nas fontes como o «espello grande».
